ΚΕΘΕΑ και πρόγραμμα ΑΡΓΩ: πού απευθύνεσαι αν χάσεις τον έλεγχο

Η μετάβαση από “παίζω” σε “παίζομαι”

Οι περισσότεροι άνθρωποι που αναπτύσσουν προβληματική σχέση με τα τυχερά παιχνίδια δεν την αναγνωρίζουν στην αρχή. Δεν ξυπνούν ένα πρωί και λένε “είμαι εθισμένος”. Συμβαίνει σε πολύ πιο αργούς ρυθμούς: μια καθημερινή συνήθεια που γίνεται καταναγκαστική, ένα ποσό που μεγαλώνει σταθερά, μια σιωπή προς τους κοντινούς, μια “ανάγκη” που είναι ισχυρότερη από τη λογική. Όταν αυτή η διαδρομή έχει ξεκινήσει, η μόνη πραγματική απάντηση είναι επαγγελματική στήριξη – και στην Ελλάδα η κύρια δομή που υπάρχει είναι το ΚΕΘΕΑ μέσω του προγράμματος ΑΡΓΩ.

Στο 60% των Ελλήνων που συμμετέχουν με κάποιο τρόπο σε τυχερά παιχνίδια, υπάρχει εκτιμώμενη συχνότητα προβληματικής συμπεριφοράς γύρω στο 3% του πληθυσμού. Δηλαδή περίπου 250.000-300.000 άτομα που έχουν λόγο να γνωρίζουν τις υπηρεσίες ΚΕΘΕΑ. Σε αυτό το κείμενο εξηγώ τι ακριβώς προσφέρει το ΚΕΘΕΑ, πώς λειτουργεί το πρόγραμμα ΑΡΓΩ, ποια είναι τα πραγματικά σημάδια εξάρτησης, και πώς μπορεί κάποιος να προσεγγίσει – είτε για τον εαυτό του είτε για κοντινό πρόσωπο.

Τι προσφέρει το ΚΕΘΕΑ

Το ΚΕΘΕΑ (Κέντρο Θεραπείας Εξαρτημένων Ατόμων) είναι ο μεγαλύτερος δημόσιος φορέας θεραπείας εξαρτήσεων στην Ελλάδα. Λειτουργεί από το 1983, αρχικά για τοξικοεξαρτήσεις. Τα τελευταία χρόνια έχει επεκτείνει σημαντικά τις υπηρεσίες του και σε άλλες μορφές εξάρτησης – αλκοόλ, internet, και κρίσιμα για το θέμα μας, τυχερά παιχνίδια.

Οι υπηρεσίες είναι δημόσιες, δηλαδή δωρεάν για τον χρήστη. Δεν χρειάζεται ασφαλιστήριο, δεν χρειάζεται παραπεμπτικό από οικογενειακό γιατρό, δεν χρειάζεται οικονομική συνεισφορά. Οι ίδιες οι υπηρεσίες είναι πολυεπίπεδες: ξεκινούν με τηλεφωνική γραμμή, συνεχίζουν με ατομικά ραντεβού, μπορεί να περιλάβουν ομαδική θεραπεία, οικογενειακή θεραπεία, και σε πιο σοβαρές περιπτώσεις δομές κατοικίας/κέντρων ημέρας.

Σημαντικό: το ΚΕΘΕΑ δεν είναι μόνο “για τους εθισμένους”. Δέχεται και ανθρώπους που δεν έχουν φτάσει σε διαγνωσμένο εθισμό αλλά αντιλαμβάνονται ότι η σχέση τους με τα τυχερά παιχνίδια έχει γίνει ανήσυχη. Δέχεται επίσης συγγενείς και φίλους εθισμένων που χρειάζονται καθοδήγηση πώς να βοηθήσουν.

Η ανωνυμία διασφαλίζεται. Οι θεραπευτές δεν ενημερώνουν εργοδότη, οικογένεια ή δημόσιους φορείς χωρίς συναίνεση του ίδιου του χρήστη. Αυτό είναι κρίσιμο για όποιον φοβάται ότι ζητώντας βοήθεια θα έχει συνέπειες σε εργασιακό ή οικογενειακό επίπεδο.

Πρόγραμμα ΑΡΓΩ – λεπτομέρειες

Το ΑΡΓΩ είναι το ειδικό πρόγραμμα του ΚΕΘΕΑ για εξαρτήσεις χωρίς ουσίες – δηλαδή για τυχερά παιχνίδια, internet, αγορές, κλπ. Ξεκίνησε ως πιλοτική δομή και έχει επεκταθεί σε πολλές πόλεις της Ελλάδας. Στο πρόγραμμα ΑΡΓΩ συμμετέχουν εξειδικευμένοι ψυχολόγοι και κοινωνικοί λειτουργοί.

Η διαδικασία τυπικά ξεκινά με τηλεφωνική επικοινωνία στη γραμμή 210 9237777. Το πρώτο τηλεφώνημα είναι συμβουλευτικό – εξηγούν τι μπορούν να προσφέρουν, ζητούν να κατανοήσουν την κατάσταση, και προτείνουν επόμενα βήματα. Συχνά κλείνεται ένα πρώτο πρόσωπο-με-πρόσωπο ραντεβού (face-to-face ή μέσω βιντεοκλήσης) στις επόμενες 7-14 μέρες ανάλογα με τη διαθεσιμότητα.

Το πρώτο ραντεβού είναι αξιολόγηση. Ο θεραπευτής ρωτάει για τη φύση και την έκταση της προβληματικής συμπεριφοράς, για το ιστορικό, για τα οικονομικά, ψυχικά και κοινωνικά σημεία. Δεν κρίνει – αξιολογεί. Με βάση αυτή την αξιολόγηση, μπορεί να προτείνει: ατομική συνέχιση συναντήσεων, ομαδική θεραπεία (που είναι πολύ αποτελεσματική για τυχερά παιχνίδια), συμμετοχή σε υποστηρικτική ομάδα, ή σε σοβαρότερες περιπτώσεις, εντατικότερη παρέμβαση.

Στις περισσότερες περιπτώσεις δεν χρειάζεται “οικειοθελής εγκλεισμός” – το ΑΡΓΩ είναι κυρίως ambulatory (εξωνοσοκομειακό), δηλαδή ο χρήστης συνεχίζει την κανονική του ζωή και επισκέπτεται για συναντήσεις σε εβδομαδιαία ή πιο τακτική βάση. Η διάρκεια θεραπείας ποικίλλει ανάλογα με την περίπτωση – από λίγους μήνες έως ένα και πλέον χρόνο.

Σήματα εξάρτησης που πρέπει να προσέξεις

Η αναγνώριση εξάρτησης δεν είναι ευκολο, ιδίως όταν αφορά τον εαυτό σου. Η DSM-5 ορίζει “gambling disorder” με 9 κριτήρια, και κάποιος θεωρείται ότι έχει το πρόβλημα όταν 4 ή περισσότερα κριτήρια ισχύουν για διάστημα 12 μηνών. Σε πιο πρακτικά σημάδια όμως:

Πρώτο: αύξηση ποσών. Αυτό που πριν 6 μήνες ήταν “10 ευρώ την εβδομάδα”, τώρα είναι “50 ευρώ” – και θες να γίνει “100 ευρώ” για να νιώσεις την ίδια ικανοποίηση. Ψυχολογικά, αυτό λέγεται “tolerance” και είναι κλασικό σημείο εξάρτησης.

Δεύτερο: chasing losses. Όταν χάνεις 100 ευρώ, αμέσως καταθέτεις άλλα 100 για να τα κερδίσεις πίσω. Η νευρολογική εξήγηση είναι ότι ο εγκέφαλος αντιλαμβάνεται την απώλεια ως κάτι που πρέπει να “επιδιορθωθεί” άμεσα. Όταν αυτό συμβαίνει επανειλημμένα, η σχέση γίνεται καταναγκαστική.

Τρίτο: συστηματικό ψέμα. Λες στους κοντινούς σου ότι “δεν παίζω πλέον” ή ότι “έχασα μόνο 50 ευρώ” όταν στην πραγματικότητα είναι 500. Όταν αρχίζεις να κρύβεις τη συμπεριφορά, η εξάρτηση είναι ήδη εγκατεστημένη.

Τέταρτο: συναισθηματική αλλαγή. Νιώθεις άγχος, ευερεθιστότητα, ή κατάθλιψη όταν δεν παίζεις. Όταν η ιδέα να μη παίξεις προκαλεί δυσφορία, αυτή είναι ψυχολογική εξάρτηση.

Πέμπτο: παραμέληση. Λείπεις από τη δουλειά για να παίξεις, αμελείς οικογενειακές υποχρεώσεις, χάνεις φιλίες. Η ζωή σου αρχίζει να οργανώνεται γύρω από το παιχνίδι παρά να περιλαμβάνει το παιχνίδι ως ένα στοιχείο.

Έκτο: οικονομική κατάρρευση. Δάνεια, ανάληψη από κάρτες, παύση πληρωμών λογαριασμών για να έχεις χρήματα να παίξεις. Όταν τα οικονομικά είναι το συγκεκριμένο σύμπτωμα, η κατάσταση είναι επείγουσα.

Πώς κάνουμε προσέγγιση σε αγαπημένο πρόσωπο

Όταν αναγνωρίζουμε τα παραπάνω σημάδια σε σύζυγο, παιδί, γονέα ή φίλο, η αυθόρμητη αντίδραση είναι “τον/την παίρνω και του/της λέω να σταματήσει”. Αυτό σπάνια λειτουργεί – και συχνά κλείνει την πόρτα για μελλοντική επικοινωνία.

Πιο αποτελεσματική προσέγγιση: μη συγκρουσιακή. Μη κρίνεις, μη απειλείς, μη υποχωρείς από συναισθηματικά. Η συζήτηση πρέπει να γίνει σε στιγμή ηρεμίας (όχι στη μέση ή αμέσως μετά από στοιχηματική κίνηση), σε χώρο που νιώθει το άλλο πρόσωπο ασφαλές. Η αρχική φράση μπορεί να είναι κάτι σαν “έχω παρατηρήσει το εξής, και ανησυχώ. Θέλω να σε βοηθήσω να βρεις τι συμβαίνει.”

Πρόσφερε επιλογές, μην επιβάλλεις λύσεις. Η ίδια η ιδέα της θεραπείας μπορεί να φανεί υπερβολική – αλλά “μια φορά τηλεφωνική επικοινωνία με μια γραμμή υποστήριξης” είναι λιγότερο απειλητικό. Η γραμμή 210 9237777 του ΚΕΘΕΑ είναι ιδανική για αυτή την πρώτη προσέγγιση.

Επίσης σημαντικό: φρόντισε τον εαυτό σου. Όταν ζεις με κάποιον με προβληματική σχέση με τα τυχερά παιχνίδια, εσύ ο ίδιος μπορεί να αναπτύξεις ψυχολογικό φορτίο – άγχος, καταθλιπτικά συμπτώματα, οικονομική ανησυχία. Πολλά παραρτήματα του ΚΕΘΕΑ προσφέρουν και υπηρεσίες για συγγενείς. Όπως αναφέρει ο Stelios Giouzepas, διευθυντής του προγράμματος ΑΡΓΩ, η συμμετοχή της οικογένειας στη διαδικασία θεραπείας είναι ένας από τους ισχυρότερους παράγοντες επιτυχίας – αλλά δεν αρκεί η οικογένεια να “θέλει βοήθεια”, πρέπει και η ίδια να λάβει στήριξη για να μπορέσει να την παρέχει.

Τηλεφωνική γραμμή 210 9237777

Είναι η κύρια είσοδος. Η γραμμή λειτουργεί καθημερινά (συνήθως ωράριο γραφείου, με κάποια επέκταση για επείγοντα), και απαντούν εκπαιδευμένοι επαγγελματίες. Η κλήση είναι ανώνυμη – δεν χρειάζεται να δώσεις πραγματικό όνομα στην πρώτη επαφή.

Τι συζητάς στο πρώτο τηλεφώνημα: τι σε ανησυχεί, πόσο καιρό, ποια είναι τα συγκεκριμένα συμπτώματα, αν έχεις κάποιο επείγον (π.χ. αυτοκτονικές σκέψεις, οικονομική κρίση που απειλεί άμεσα). Ο εκπρόσωπος δεν θα σε διαγνώσει – θα ακούσει, θα σε καθοδηγήσει στη συνέχεια. Στην πλειοψηφία των περιπτώσεων προτείνει: ραντεβού στο τοπικό παράρτημα ΑΡΓΩ. Τα παραρτήματα είναι σε Αθήνα, Θεσσαλονίκη, Πάτρα, Ηράκλειο, και άλλες πόλεις.

Σε ορισμένες περιπτώσεις, ιδίως αν δεν είσαι σίγουρος αν θέλεις θεραπεία ή απλά θέλεις να μιλήσεις, μπορεί να γίνει συμβουλευτικό συνεχές μέσω τηλεφωνικών συναντήσεων ή online. Είναι λειτουργικό για όσους φοβούνται την πρώτη φυσική επίσκεψη. Παράλληλα, για όποιον θέλει να συνδυάσει τη θεραπεία με πρακτικά εργαλεία ορίων, η ανάλυση της διαχείρισης προϋπολογισμού στοιχήματος με Neosurf voucher εξηγεί πώς το voucher μπορεί να λειτουργεί ως εξωτερικό όριο κατά τη διάρκεια της θεραπείας.